Về thăm Hợp tác xã Mỹ Lương: Câu chuyện xây dựng nông nghiệp cộng đồng từ sự thấu hiểu

Từ một hợp tác xã non trẻ thành lập năm 2019, hợp tác xã Mỹ Lương ngày càng lớn mạnh, với nền tảng là sự tôn trọng người nông dân, phát triển theo chuỗi giá trị và gìn giữ cách làm nông thuận tự nhiên.

Phát triển HTX với mô hình tổ nhóm

Đội ngũ Bác Tôm đã có dịp ghé thăm Hợp tác xã Mỹ Lương tại xã Sơn Lương, tỉnh Phú Thọ. Chị Nguyễn Thành Kiều Tiên – Phó Giám đốc HTX Mỹ Lương đã dẫn đoàn đến thăm các trang trại trong hợp tác xã. 

Chị Tiên từng làm kỹ thuật cho công ty Nhật về xuất khẩu nông sản và có hơn 5 năm kinh doanh vật tư nông nghiệp như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Từ những kinh nghiệm thực tế, chị Tiên bắt đầu định hướng phát triển mô hình nông nghiệp thuận tự nhiên.

HTX Mỹ Lương được ấp ủ ý tưởng từ cuối năm 2018 và được chính thức thành lập vào năm 2019, với định hướng xây dựng mô hình nông nghiệp cộng đồng dựa trên sự liên kết của các hộ dân địa phương. Ngay từ đầu, HTX đã lựa chọn phát triển theo mô hình tổ nhóm gắn với chuỗi giá trị. HTX hoạt động trên nhiều lĩnh vực như chăn nuôi lợn đen, nuôi thịt gà, phát triển gà giống, trồng rau, sản xuất các sản phẩm chế biến như men tỏi, trầu không, nghệ…

Tính đến thời điểm hiện nay, HTX Mỹ Lương có 17 tổ nhóm nhỏ. Trong đó, mỗi nhóm phụ trách công việc chuyên biệt: tổ bảo tồn và nuôi lợn đen, tổ nuôi gà thịt, tổ phát triển gà giống, tổ sản xuất men thảo dược.

Chị Kiều Tiên rằng tại HTX Mỹ Lương, không để một người làm từ đầu đến cuối vì sẽ gây ra tình trạng quá tải công việc và không đem lại hiệu quả. Chính bởi vậy, HTX được vận hành bởi sự phân công rõ ràng và gắn trách nhiệm cụ thể với từng tổ, từng xã viên. 

Mỗi người làm tốt một công đoạn để đảm bảo chất lượng đồng đều, tăng hiệu quả vận hành và dễ kiểm soát rủi ro. Ai phụ trách lĩnh vực nào sẽ tập trung phát triển lĩnh vực đó, đồng thời nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ đội ngũ chuyên môn của HTX. Cách làm này giúp từng xã viên chủ động hơn trong sản xuất.

Trong mô hình này, các tổ trưởng tổ nhóm đóng vai trò rất quan trọng. Họ là người địa phương, hiểu văn hóa, hiểu con người nơi đây, đồng thời cũng là cầu nối giữa HTX và các xã viên. 

Tôn trọng và đồng hành với bà con nông dân

Chị Tiên chia sẻ rằng những năm đầu vận hành HTX không hề dễ dàng, phải đến năm 2022, HTX mới có các sản phẩm đầu ra. Suốt bốn năm đầu tiên, chị cùng cộng sự loay hoay tìm cách vận hành phù hợp, thử nghiệm nhiều phương thức làm việc khác nhau để có thể kết nối hiệu quả với bà con nông dân địa phương.

HTX Mỹ Lương không đặt mục tiêu thay đổi hoàn toàn cách làm nông nghiệp của bà con. Thay vào đó, HTX đưa ra quy trình, hướng dẫn thử nghiệm, sau đó để bà con trực tiếp nhìn thấy kết quả. Khi thấy cách làm mới giúp tiết kiệm chi phí hơn hoặc cho năng suất tốt hơn, bà con sẽ chủ động tiếp nhận.

Song song với đó, HTX luôn công khai giá thu mua ngay từ đầu để người dân yên tâm sản xuất. HTX hỗ trợ xã viên từ con giống, kỹ thuật chăn nuôi đến bao tiêu sản phẩm, cam kết đầu ra. Nhờ đó, thu nhập của bà con được đảm bảo và niềm tin về mô hình HTX Mỹ Lương ngày càng được nâng cao.

Chính tinh thần tôn trọng, góp ý xây dựng và cùng nhau phát triển đã tạo nên sức bền cho HTX Mỹ Lương.

Chăn nuôi gà vi sinh kết hợp thảo dược

Đội ngũ Bác Tôm đã có cơ hội ghé thăm khu chăn nuôi gà vi sinh kết hợp thảo dược của HTX Mỹ Lương. Cách tổ chức sản xuất trong hợp tác xã được phân công rõ ràng: người chuyên giai đoạn gà con, người chuyên nuôi gà thịt, người phụ trách kỹ thuật, người quản lý dịch bệnh.

Người phụ trách khu vực Bác Tôm đến tham quan là em Đại – một thành viên trẻ của HTX nhưng có nhiều kinh nghiệm về kỹ thuật chăn nuôi. Em Đại vừa làm men tỏi và quản lý gà giống, vừa xây dựng các phương án để kiểm soát dịch bệnh của đàn gà HTX.

Đại chia sẻ rằng mình đã bắt đầu làm men tỏi được khoảng hai năm. Năm đầu tiên gần như dành trọn để học hỏi và thử nghiệm, từ nguyên liệu, tỷ lệ phối trộn cho đến thời gian ủ, bởi để tạo ra được một mẻ men ổn định không hề đơn giản.

Nguyên liệu để làm men chủ yếu là những thứ quen thuộc như gừng, tỏi, lá trầu, mật rỉ đường kết hợp với chủng men gốc và các loại thảo dược. Một mẻ men thường được ủ trong khoảng 20 ngày trước khi đưa vào sử dụng. Ngoài ra, Đại còn tự ủ đạm cá để bổ sung dinh dưỡng cho đàn gà.

Gà tại HTX Mỹ Lương được nuôi theo hình thức bán chăn thả tự nhiên. Ban ngày, gà được thả trên đồi, chạy nhảy trong môi trường thoáng rộng. Việc cho gà vận động tự nhiên giúp đàn gà khỏe hơn, sức đề kháng tốt hơn và thịt gà chắc, dai hơn. 

Giai đoạn đầu chăm sóc đàn gà do Đại trực tiếp đảm nhận. Từ lúc úm gà con đến khi đủ tuổi bàn giao cho xã viên, mọi yếu tố như nhiệt độ, thức ăn hay phòng bệnh đều phải được kiểm soát rất kỹ. Sau khoảng 30 hoặc 60 ngày tuổi, tùy theo nhu cầu đăng ký ban đầu, gà sẽ được chuyển về các hộ nuôi tiếp.

Hiện tại, HTX Mỹ Lương có khoảng 40 hộ tham gia nuôi gà, chủ yếu là giống gà ri và gà H’Mông, phục vụ cả nhu cầu lấy thịt và lấy trứng. Mỗi hộ chỉ nuôi khoảng 300 – 500 con gà để dễ kiểm soát chi phí, dịch bệnh cũng như chất lượng sản phẩm.

Thức ăn phối trộn cho gà

Khi gà được 2 tháng tuổi, HTX sẽ sử dụng thức ăn phối trộn riêng cho gà ăn.

Bên cạnh các nguyên liệu quen thuộc như cám ngô, cám gạo, khô lạc ép dầu, bã bia và sắn, HTX còn bổ sung nhiều loại thảo dược như lá đương quy, cỏ ngọt, cây kiến ninh, lá xạ đen và đẳng sâm.

Điều đáng chú ý là nhiều nguyên liệu trong số đó đến từ chính hệ sinh thái nông nghiệp của HTX như bã bia hay sắn, được tận dụng lại để làm thức ăn chăn nuôi. Cách làm này vừa giúp giảm chi phí, vừa tạo nên vòng tuần hoàn khép kín trong sản xuất.

Tùy từng giai đoạn phát triển, tỷ lệ phối trộn thức ăn sẽ được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của đàn gà. Khi gặp các bệnh thông thường như hen khẹc, HTX cũng ưu tiên sử dụng bài thuốc từ 12 vị thảo dược thay vì lạm dụng kháng sinh.

Mô hình nuôi lợn mán bản địa giữa vùng đồi rừng

Rời khu nuôi gà, đoàn tiếp tục ghé thăm khu nuôi lợn do chị Vân và anh Hoan phụ trách. Anh chị đã có hơn 10 năm kinh nghiệm nuôi lợn bản địa và hiện là những người phụ trách chính mô hình này trong HTX.

Toàn bộ khu chăn nuôi rộng khoảng 5.100m², bao gồm cả khu chuồng và khu rừng để lợn vận động.

HTX hiện nuôi hai dòng chính là lợn bản địa đen và lợn lai. Với lợn lai, khi còn nhỏ trên thân vẫn có những vệt sọc đặc trưng. Khi đạt khoảng 3 đến 4 tháng tuổi, lợn đủ cứng cáp mới bắt đầu được thả ra khu rừng để vận động tự nhiên.

Ban ngày, lợn được thả tự do, tối đến lại tự quay về chuồng. Mỗi hộ hiện nuôi khoảng 30 đến 50 con lợn thịt và duy trì từ 10 đến 12 lợn nái. Thời gian nuôi kéo dài từ 12 đến 13 tháng.

Nuôi lợn kết hợp kinh nghiệm bản địa

Thức ăn cho lợn tại HTX Mỹ Lương chủ yếu là chuối băm, sắn khô và men vi sinh được ủ khoảng 10 ngày. Chính vì vậy, HTX cũng khuyến khích các hộ dân trồng thêm chuối quanh khu chăn nuôi để vừa tận dụng làm thức ăn, vừa tạo thêm nguồn nguyên liệu chủ động.

Trong phòng bệnh, HTX vẫn tuân thủ các nguyên tắc cơ bản như tiêm vaccine định kỳ và không cho lợn ăn thức ăn sống.

Với những bệnh thông thường, bà con vẫn giữ nhiều kinh nghiệm truyền thống. Ví dụ như khi lợn con bị đi ngoài, bà con sẽ dùng lá sung, lá ổi hoặc lá hồng xiêm để hỗ trợ. 

Phát triển sản phẩm chế biến để hoàn thiện chuỗi giá trị

Từ nguồn nguyên liệu thịt lợn, HTX đã xây dựng thêm nhiều dòng sản phẩm như giò, chân giò hấp, chân giò ủ muối, thịt xông khói hay nước xương hầm. Cách làm này giúp tận dụng tối đa nguồn nguyên liệu, đồng thời tạo thêm nhiều lựa chọn cho người tiêu dùng.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển theo chuỗi giá trị mà HTX đã đặt ra từ những ngày đầu thành lập.

Từ trang trại đến bàn ăn

Sau một ngày về thăm HTX Mỹ Lương, điều đọng lại với đội ngũ Bác Tôm không chỉ là những đàn gà chạy trên đồi, những chú lợn thong dong giữa rừng mà còn là câu chuyện phát triển mô hình nông nghiệp cộng đồng.

Từ một hợp tác xã còn nhiều loay hoay trong những năm đầu, HTX Mỹ Lương đã từng bước xây dựng được mô hình nông nghiệp cộng đồng ổn định, nơi mỗi xã viên đều thực sự là một phần của hành trình phát triển chung.

Chia sẻ với Bác Tôm, chị Tiên mong rằng HTX Mỹ Lương luôn giữ được giá trị tự nhiên của sản phẩm từ gốc rễ, đưa thực phẩm địa phương thuận tự nhiên đến với nhiều người tiêu dùng hơn. Và với HTX Mỹ Lương, sự đồng hành của Bác Tôm chính là “cánh tay nối dài” để quảng bá nông sản địa phương.

Còn đối với Bác Tôm, sự đồng hành với HTX Mỹ Lương chính là cơ hội kết nối trang trại thuận tự nhiên đến gần hơn người tiêu dùng Việt, đưa những giá trị nông sản tử tế lan tỏa đến từng bữa ăn gia đình. Mỗi sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng đều đảm bảo an toàn, chất lượng và tốt cho sức khỏe.

Hiện tại, các sản phẩm của HTX Mỹ Lương đang được phân phối tại các cửa hàng của hệ thống Bác Tôm.

—————–

Hệ Thống Bác Tôm & Farms – Natural & Organic

Nhắn tin đặt hàng: Tại đây

Hotline: 0911008006

Fanpage: Bác Tôm