Mận hậu Nà Ka: Tinh hoa từ những gốc mận cổ thụ Mộc Châu

Thung lũng Nà Ka nổi danh với mận hậu Mộc Châu

Nhắc đến mận hậu Mộc Châu, nhiều người nghĩ ngay đến thung lũng Nà Ka – một trong những vùng trồng mận lớn và nổi tiếng nhất Tây Bắc. Nằm giữa những dãy núi xanh mát, Nà Ka sở hữu khí hậu đặc trưng với mùa đông lạnh sâu và mùa hè mát mẻ, tạo điều kiện lý tưởng để cây mận sinh trưởng.

Bên cạnh đó, vùng đất này còn có lớp đất đỏ màu mỡ, giàu dinh dưỡng cùng nguồn nước ngầm sạch thuận lợi cho canh tác nông nghiệp nói chung và phát triển giống mận hậu nói riêng. Ngoài ra, sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm tại Nà Ka giúp quá trình tích lũy đường trong quả mận hậu diễn ra thuận lợi hơn.

Khác với những vùng trồng trên sườn núi cao, nơi đất thường khô và chịu nhiều nắng gió, khu vực thung lũng bằng phẳng giữ được độ ẩm tốt hơn. Nhờ vậy, quả mận hậu phát triển cân đối, nhiều nước, thịt mềm mọng và có vị dịu hơn.

Đây cũng là yếu tố giúp mận hậu Nà Ka giữ được độ giòn nhưng không bị chua gắt hay đắng đầu lưỡi như một số vùng trồng khác vào đầu mùa.

“Bỏ phố về quê” phát triển vườn mận cổ thụ

Vườn mận của anh Sơn, còn được gọi thân mật là “Vườn của Ủn”, nằm ngay trung tâm thung lũng Nà Ka với diện tích khoảng 2ha và hơn 400 gốc mận hậu. Phần lớn cây mận trong vườn được trồng từ năm 1996, đến nay đã hơn 30 năm tuổi và là cây mận già cổ thụ.

Trước khi trở thành người làm vườn, anh Sơn từng sống và làm việc tại Hà Nội. Khoảng 8 năm trước, anh quyết định trở về Mộc Châu tiếp quản vườn mận của gia đình với mong muốn gìn giữ những gốc mận cổ thụ đã gắn bó với nhiều thế hệ. 

Hai năm đầu tiên là khoảng thời gian anh Sơn học từ đầu mọi kỹ năng làm nông. Từ một người quen với công việc văn phòng, anh dần hiểu từng mùa hoa, từng đợt sâu bệnh và từng thay đổi nhỏ của thời tiết.

Hiện tại, anh Sơn cùng với nhiều bạn trẻ khác tại Mộc Châu đang góp phần đưa mận Nà Ka đến gần hơn với người tiêu dùng thông qua các kênh bán hàng hiện đại và hoạt động quảng bá nông sản địa phương.

Bên cạnh đó, vườn mận cũng góp phần ổn định sinh kế cho người dân địa phương. Nhờ sự gắn bó với cây mận từ nhỏ, nên bà con tại đây có đôi bàn tay khéo léo, biết cách bấm hái quả đúng size, đúng chuẩn mà không làm mất lớp phấn quả.

Điểm đặc biệt của mận hậu cổ thụ

Trong nghề trồng mận, cây càng già không đồng nghĩa với việc cho nhiều quả hơn. Những cây mận cổ thụ thường cho sản lượng thấp hơn cây non nhưng lại có chất lượng quả lại vượt trội.

Theo kinh nghiệm của anh Sơn, cây non khoảng 5 – 6 năm tuổi thường sai trĩu quả, mẫu mã đẹp nhưng vị chưa đạt được độ ngon, đậm đà. Trong khi đó, những cây cổ thụ hơn 30 năm tuổi tuy sức sinh trưởng giảm dần nhưng lại cho những trái mận có độ ngọt sâu, thịt quả chắc và hương vị đặc trưng nhất.

Khi cắn một trái mận chín đúng độ, lớp vỏ căng mọng vỡ ra cùng tiếng giòn sật đặc trưng, phần thịt quả đỏ bên trong tiết ra lượng nước dồi dào. Vị chua thanh ban đầu nhanh chóng nhường chỗ cho hậu ngọt kéo dài nơi đầu lưỡi.

Đó cũng là lý do những trái mận từ các gốc cây cổ thụ được người tiêu dùng yêu thích.

Dưỡng đất hơn dưỡng cây

Điểm khác biệt của vườn mận anh Sơn không chỉ nằm ở tuổi đời cây mà còn ở phương pháp canh tác.

Thay vì tập trung tối đa vào năng suất, anh lựa chọn hướng sản xuất bền vững theo tiêu chuẩn VietGAP với mục tiêu bảo vệ đất và hệ sinh thái bền vững.

Trong vườn anh Sơn, những thảm cỏ xanh phủ kín mặt đất giúp giữ ẩm, hạn chế xói mòn và tạo môi trường sống cho nhiều sinh vật có ích giúp đất thêm giàu dinh dưỡng.

Sau những cơn mưa, giun đùn lên rất nhiều do đất tơi xốp, không bị chai lì. Ong, bướm và nhiều loài côn trùng thụ phấn khác bay dập dìu trong vườn.

Nguồn nước tưới trong vườn cũng được anh Sơn chú trọng quan tâm. Anh đầu tư hệ thống hút nước từ độ sâu 120m dưới lòng đất, dẫn qua bể ngầm lọc và xử lý kỹ lưỡng trước khi đưa tới từng gốc cây. Nguồn nước sạch cũng góp phần dưỡng đất, giúp rễ cây dễ hấp thụ chất dinh dưỡng hơn.

Bên cạnh đó, để cung cấp dinh dưỡng cho cây mận, vườn của anh Sơn sử dụng phân hữu cơ như phân bò, phân gà hoai mục mua từ các trang trại bò sữa Mộc Châu được ủ nấm khử trùng trước khi bón, kết hợp phân viên nén hữu cơ cao cấp đã xử lý tuyến trùng. Nhờ vậy, cây phát triển ổn định mà vẫn hạn chế tối đa tác động tới môi trường sinh thái.

Đặc biệt, thời gian cách ly trước thu hoạch được kéo dài từ 1 đến 1,5 tháng, cao hơn nhiều so với mức thông thường (14-17 ngày). Điều này giúp đảm bảo độ an toàn của sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng.

Hành trình để một cây mận cho quả

Đằng sau mỗi mùa mận là nhiều năm chăm sóc bền bỉ.

Cây mận mới được nhân giống từ phương pháp chiết cành. Nhà vườn chọn những cành mận non, khỏe, dáng đẹp và có sức ra rễ tốt để chiết cành. Sau đó, thực hiện bó bầu ngay trên cây. Quá trình này mất khoảng 2 tháng để cành chiết bắt đầu ra rễ.

Sau khi rễ ra đủ tiêu chuẩn, cành sẽ được cắt xuống và đem giâm vào trong bầu đất để dưỡng cho bộ rễ ổn định trước khi mang ra vườn trồng.

Anh Sơn chia sẻ rằng giai đoạn cây dưới một năm tuổi được xem là thời kỳ nhạy cảm nhất. Lúc này bộ rễ của cây mận còn rất non nớt và cực kỳ mẫn cảm với các thành phần của phân bón hay thuốc. Bởi vậy trong thời gian đầu mới hạ chấu, nhà vườn sẽ không bón phân. 

Đồng thời, người làm vườn phải chăm sóc rất kỹ, theo dõi sát sao, đợi cây sinh trưởng từ 6 tháng đến 1 năm, khi bắt đầu đâm chồi nảy lộc ổn định, mới tiến hành bón phân định kỳ.

Từ năm thứ hai đến năm thứ tư là thời gian kiến thiết cơ bản. Cây tập trung phát triển bộ khung tán, rễ và thân gỗ.

Thông thường phải đến năm thứ năm, cây mận mới bước vào giai đoạn cho thu hoạch ổn định.

Mỗi năm, cây mận bắt đầu ra hoa vào khoảng tháng Chạp âm lịch. Sau khoảng hai tuần, những quả non đầu tiên xuất hiện.

Từ lúc đậu quả đến khi thu hoạch kéo dài hơn 90 ngày. Đây là khoảng thời gian người làm vườn phải chăm sóc liên tục để đảm bảo năng suất và chất lượng.

Giai đoạn ra hoa và đậu quả non được xem là thời điểm quan trọng nhất. Nếu gặp rét đậm kéo dài, hoa nở không đều và tỷ lệ đậu quả giảm. Ngược lại, khi quả còn nhỏ mà thiếu nước, cây có thể rụng quả hàng loạt.

Ngoài thời tiết, mưa đá cũng là nỗi lo thường trực của người trồng mận Tây Bắc. Chỉ một trận mưa đá xuất hiện trước ngày thu hoạch cũng có thể khiến thành quả cả năm bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Chính vì vậy, mỗi mùa mận ngon không chỉ là món quà của thiên nhiên mà còn là kết quả của rất nhiều công sức và sự kiên trì của bà con nông dân.

Tỉ mỉ thu hoạch mận thủ công

Mùa thu hoạch mận kéo dài rải rác trong khoảng 2 tháng, bao gồm mận trái (hoa nở sớm, thu hoạch trước) và mận mùa (chính vụ, hoa nở đồng loạt, quả chín đồng bộ từ 80% – 90% trên cây).

Bà con địa phương đeo gùi trèo hái thủ công trên cây, sau đó gom vào các làn xách lớn rồi chuyển về khu tập kết để anh Sơn đóng gói và phân loại kích cỡ.

Mỗi người nông dân địa phương lành nghề có thể hái tới 3 tạ mận trong vòng 4 tiếng buổi sáng. Bà con bấm hái rất nhanh mà không làm mất đi lớp phấn trên quả.

Sau khi thu hoạch, quả được phân loại kỹ lưỡng dựa trên kích thước, độ đồng đều, màu sắc và lớp phấn tự nhiên bên ngoài.

Thưởng thức trái mận hậu chín ngon

Anh Sơn chia sẻ với đoàn Bác Tôm một số dấu hiệu đơn giản để nhận biết mận chín đúng độ.

Thứ nhất là màu sắc. Quả chín thường có màu đỏ tím đậm gần như toàn bộ bề mặt.

Thứ hai là lớp phấn trắng tự nhiên bao phủ bên ngoài. Đây là lớp phấn do chính cây tiết ra để bảo vệ quả, hoàn toàn không phải hóa chất hay chất bảo quản.

Thứ ba là độ căng của quả. Mận đạt độ già sẽ có hình dáng tròn đều, cầm chắc tay và cho cảm giác mọng nước.

Khi ăn, mận ngon có vị chua thanh nhẹ, ngọt hậu rõ rệt, thịt quả giòn và không bị mềm nhũn. Nếu bổ đôi quả, sẽ thấy được phần thịt quả đỏ au, độ ngọt đạt khoảng 80 – 90% nhưng vẫn giữ được kết cấu giòn đặc trưng.

Đặc biệt, mận hậu Nà Ka size VIP có vị ngọt tự nhiên cao hơn hẳn. Những trái đạt chuẩn size VIP thường có kích thước nổi bật, hình dáng cân đối, lớp phấn trắng dày và màu đỏ tím đẹp mắt. Quả size VIP không nhiều trong mỗi vụ, thường xuất hiện rải rác trên các cành cao và được tuyển chọn kỹ lưỡng.

Lan tỏa giống mận hậu Nà Ka

Từ những gốc mận cổ thụ giữa thung lũng Nà Ka, những trái mận đạt chuẩn được tuyển chọn và được vận chuyển nhanh chóng về hệ thống cửa hàng Bác Tôm.

Mận hậu Nà Ka là kết tinh của thiên nhiên Mộc Châu, phương thức canh tác tôn trọng tự nhiên và sự kiên trì gìn giữ giá trị bản địa của những người nông dân.

Anh Sơn chia sẻ rằng động lực khiến bản thân gắn bó với từng gốc mận cổ thụ chính là bởi niềm tự hào về cây trồng truyền thống của gia đình, với ước muốn gìn giữ thương hiệu mận hậu Mộc Châu và khát vọng đưa trái mận quê hương đi xa hơn đến những thị trường khó tính. Anh mong rằng không chỉ gia đình mà bà con địa phương sẽ có sinh kế ổn định và phát triển nông nghiệp bền vững từ giống mận bản địa này.

Mỗi trái mận giòn ngọt là một phần hương vị của cao nguyên Tây Bắc, được đem đến tay của người tiêu dùng tại nhiều tỉnh thành khác, chính là cầu nối lan tỏa câu chuyện nông nghiệp địa phương bền bỉ qua nhiều thế hệ. 

Hiện tại, mận hậu Nà Ka size VIP đang có sẵn tại hệ thống cửa hàng của Bác Tôm. Bên cạnh đó, khách hàng mua mận tại Bác Tôm khi lên Mộc Châu ghé tham quan “Vườn của Ủn” tại thung lũng Nà Ka sẽ được miễn phí vé vào cổng, thoải mái trải nghiệm hái và ăn mận tươi rói ngay tại vườn!