Theo chân người làm gạo Séng Cù ở Lào Cai: Hiểu hơn về hành trình của một giống gạo đặc sản

Chuyến đi thực địa tại Lào Cai giúp đội ngũ Bác Tôm có cơ hội gặp gỡ những người đang gắn bó với giống gạo Séng Cù, được hiểu hơn về hành trình của hạt gạo đặc sản từ lúc còn trên đồng ruộng cho đến khi được đưa đến tay người tiêu dùng. 

Đến với vùng nguyên liệu Mường Khương

Trong chuyến đi tìm hiểu vùng nguyên liệu gạo Séng Cù tại Lào Cai, anh Biên và chị Ly – đối tác cung cấp gạo Séng Cù của Bác Tôm – đã đưa đội ngũ Bác Tôm đến thăm những cánh đồng lúa tại Mường Khương. Đây được xem là một trong những vùng sản xuất gạo Séng Cù nổi tiếng nhất của địa phương, nơi mà trồng lúa vẫn là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình người Kinh, người Giáy và người Dao.

Đoàn Bác Tôm đã có cơ hội được trò chuyện với anh Đông – người dân xã Bản Xèo, đã có nhiều năm kinh nghiệm canh tác giống gạo Séng Cù. Trước đây, gia đình anh tự sản xuất và phân phối gạo Séng Cù. Nhưng từ năm 2018, anh bắt đầu liên kết với doanh nghiệp của anh Biên và chị Ly. Sự hợp tác này giúp gia đình anh cũng như các bà con nông dân địa phương được đảm bảo đầu ra ổn định và giá thu mua rõ ràng.

Theo anh Đông chia sẻ Mường Khương là vùng đất có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển giống gạo Séng Cù. Nơi đây có nguồn nước được dẫn từ các khe núi, khí hậu mát mẻ và nền đất đen pha cát khá đặc trưng.

Séng Cù là giống lúa tương đối khó tính. Cây lúa không phù hợp với những chân ruộng trũng hoặc thường xuyên ngập nước. Ngược lại, đất đen pha cát với khả năng thoát nước tốt tại Mường Khương lại rất phù hợp. Nhờ đó, hạt thóc to chắc, cơm dẻo và có độ dai đặc trưng. Nếu được chăm sóc tốt, một cân giống có thể cho năng suất từ 80kg đến 100kg thóc tươi.

Chính bởi vậy, Mường Khương là khu vực trồng gạo Séng Cù ngon và năng suất cao của Lào Cai, nơi đây tập trung nhiều điều kiện canh tác thuận lợi mà không phải địa phương nào cũng đáp ứng được.

Quy trình chăm sóc giống lúa Séng Cù

Công tác chuẩn bị cho một vụ lúa Séng Cù bắt đầu từ khá sớm. Khoảng tháng 10 đến tháng 11 âm lịch năm trước, bà con đã chuẩn bị phân chuồng ủ hoai mục để bón ruộng. Đến khoảng giữa tháng Chạp âm lịch, ruộng được cày bừa để làm đất gieo mạ. 

Từ ngày 20 đến 25 tháng Chạp, hạt giống được gieo xuống ruộng mạ. Và khoảng vào Rằm tháng Giêng, bà con tiếp tục cày bừa rồi tiến hành cấy lúa. Sau gần 3 tháng chăm sóc, lúa bắt đầu chín và bước vào vụ thu hoạch.

Bà con nông dân rất chú trọng điều tiết nước cho giống lúa Séng Cù. Khi cày bừa hoặc mới cấy, ruộng cần được cấp đủ nước. Tuy nhiên, sau khoảng 15 ngày kể từ khi cấy, nước sẽ được tháo bớt để mặt ruộng khô ráo hơn. Đến giai đoạn chuẩn bị trổ đòng, cây lúa lại cần thêm nước để phát triển. Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, nếu ruộng giữ quá nhiều nước trong thời gian dài, năng suất của lúa Séng Cù sẽ giảm.

Bên cạnh đó, công tác chăm sóc đồng ruộng cũng được thực hiện thường xuyên. Trung bình mỗi tuần, bà con đều ra đồng kiểm tra tình trạng sinh trưởng của cây lúa. So với nhiều giống lúa khác, Séng Cù có tỷ lệ sâu bệnh cao hơn. Trong khoảng 45 ngày đầu sau cấy, rầy nâu và bệnh đạo ôn là những bệnh cây lúa thường gặp nhất.

Khi cây lúa gặp vấn đề sâu bệnh, bà con sẽ sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật, tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật nghiêm ngặt. Thời gian cách ly luôn được đảm bảo từ 25 – 30 ngày trước khi thu hoạch nhằm đảm bảo chất lượng và độ an toàn của sản phẩm.

Theo chân bà con mùa gặt

Khi đoàn đến thăm Mường Khương cũng là lúc nhiều diện tích lúa đang bước vào vụ thu hoạch. Đội ngũ Bác Tôm có cơ hội gặp gỡ và trò chuyện thêm với anh Sâm, một trong những người dân địa phương đang gặt lúa.

Anh Sâm cho biết gia đình mình đang canh tác khoảng 30 cân giống Séng Cù. Theo cách tính quen thuộc của bà con nơi đây, diện tích canh tác thường được nhắc đến bằng lượng giống gieo trồng thay vì đơn vị hecta. 

Anh cũng chia sẻ thêm về thời điểm thu hoạch có ảnh hưởng khá lớn đến chất lượng thóc. Những ngày nắng ráo thường được ưu tiên lựa chọn để gặt lúa bởi khi đó hạt thóc khô hơn, thuận lợi cho quá trình bảo quản và xay xát. 

Tham quan vùng nguyên liệu Dền Sáng

Ngoài Mường Khương, đội ngũ Bác Tôm được anh Biên giới thiệu đến vùng nguyên liệu gạo Séng Cù tại Dền Sáng, Bát Xát.

Khác với Mường Khương đang vào mùa thu hoạch, những cánh đồng tại Dền Sáng thời điểm này mới được cấy. Anh Biên giải thích sự khác biệt này là bởi khu vực này chủ yếu sản xuất một vụ chiêm trong năm. Do mùa đông ở đây khá lạnh, điều kiện thời tiết không phù hợp để tiếp tục canh tác vụ đông xuân như một số khu vực khác.

Để chuẩn bị cho vụ mùa, bà con thường gieo mạ trước khoảng một tháng. Sau khoảng 30 ngày, mạ được đưa ra ruộng để cấy. Nguồn nước sản xuất chủ yếu được dẫn từ các khu vực đồi núi xung quanh.

Anh Biên cũng chia sẻ thêm rằng trước thời điểm thu hoạch khoảng 10–15 ngày, nước sẽ được cắt khỏi ruộng để mặt ruộng khô dần, giúp việc thu hoạch thuận lợi hơn. Sau khi kết thúc vụ mùa, khoảng một tháng trước khi cày bừa cho vụ mới, nước lại được đưa vào ruộng để làm mềm đất.

Qua chia sẻ về canh tác gạo Séng Cù tại Mường Khương và Dền Sáng, có thể thấy mỗi vùng đều có những điều kiện sản xuất riêng nhưng quy trình canh tác đều được hình thành từ sự thấu hiểu đất, nước và thuận tự nhiên. 

Quy trình sấy thóc sau thu hoạch

Anh Biên chia sẻ rằng sấy thóc sau thu hoạch là một trong những công đoạn quan trọng nhất quyết định chất lượng gạo thành phẩm. 

Lúa Séng Cù được trồng trên các ruộng bậc thang ở vùng đồi núi cao nên quá trình thu hoạch và vận chuyển hạt lúa về khu sấy đòi hỏi nhiều công sức cũng như chi phí. 

Nhưng với mong muốn đem đến hạt gạo Séng Cù chất lượng cao nhất đến tay người tiêu dùng, sau khi gặt xong, lúa ngay lập tức được đưa về xưởng để sấy. Vì nếu để thóc tươi sau 2 – 3 ngày mới xử lý, chất lượng hạt gạo sẽ giảm đáng kể. Sau khi được đưa từ ruộng về, thóc sẽ được cân và chuyển thẳng vào hệ thống sấy lò nằm bằng than đá. 

Thời gian sấy trung bình kéo dài từ 16 – 18 tiếng, độ ẩm của hạt thóc sẽ giảm xuống còn khoảng 14 – 15%. Sau khi sấy xong, thóc được lưu kho từ 5 đến 10 ngày, khi thóc đã nguội, việc bóc vỏ sẽ thuận lợi hơn, đồng thời cho ra hạt gạo đẹp hơn.

Bên cạnh hệ thống sấy lò nằm tại các xưởng gần vùng nguyên liệu, anh Biên và chị Ly còn đầu tư hệ thống sấy tháp cao công nghệ tại huyện. Chị Ly chia sẻ rằng trước đây, chất lượng các mẻ thóc chưa thực sự đồng đều. Một số lô hàng sau khi giao cho đối tác vài ngày đã xuất hiện hiện tượng mốc xanh hoặc mốc đỏ và phải hoàn trả.

Điều anh Biên chị Ly cảm thấy tiếc nhất không phải là số tiền bồi hoàn mà là công sức của người nông dân:

“Mỗi hạt lúa đều là thành quả của nhiều tháng lao động trên đồng ruộng. Nếu sản phẩm bị hư hỏng chỉ vì khâu bảo quản hoặc chế biến chưa tốt thì đó là sự lãng phí rất lớn”.

Vì vậy, anh chị đã quyết định đầu tư hệ thống sấy tháp công nghệ cao giúp nhiệt độ được phân bổ đồng đều hơn, hạn chế tình trạng thóc khô không đều và giảm nguy cơ hư hỏng trong quá trình lưu kho.

Từ thóc đến gạo thành phẩm

Tại xưởng chế biến của gia đình anh Biên chị Ly, đội ngũ Bác Tôm được tìm hiểu kỹ hơn về quy trình chế biến từ hạt thóc đến gạo Séng Cù thành phẩm. Xưởng chế biến được đầu tư hệ thống máy móc liên hoàn khép kín hiện đại, giúp tối ưu quy trình xử lý.

Trước tiên, thóc được đưa qua máy sàng để loại bỏ bụi, sạn, đá và các tạp chất khác. Sau đó, hạt thóc được chuyển sang công đoạn tách vỏ trấu để tạo thành gạo lứt. Tiếp theo là quá trình bóc cám, lọc tấm và lau cám nhiều lần. 

Tuy vậy, hạt gạo Séng Cù sau khi sàng lọc vẫn giữ được lớp cám mỏng, chứa nhiều chất dinh dưỡng vitamin nhóm B, magie tốt cho sức khỏe.

Bên cạnh đó, xưởng chế biến được trang bị máy tách màu, giúp nhận diện những hạt sâu, hạt lỗi hoặc hạt bị biến màu để loại bỏ trước khi đóng gói.

Tại xưởng, gạo Séng Cù được xát mới hàng ngày, đảm bảo độ tươi ngon của hạt gạo. Hiện tại, cơ sở chế biến của anh Biên chị Ly có nhiều dòng sản phẩm từ giống Séng Cù như gạo xát rối, gạo xát trắng, gạo lứt và gạo lứt non.

Trong đó, gạo lứt non là sản phẩm khá đặc biệt. Loại gạo này được thu hoạch khi hạt thóc vẫn còn trong giai đoạn ngậm sữa nên có màu xanh tự nhiên. Khi nấu, cơm thường mềm và dẻo hơn. Tuy nhiên, loại gạo này chỉ có thể thu hoạch vào đầu vụ nên sản lượng không nhiều.

Một chi tiết thú vị khác là hạt thóc Séng Cù có phần râu khá dài. Vì vậy, nhiều người lần đầu tiếp xúc với giống lúa này thường gọi đây là “gạo râu”.

Ngoài ra, chị Ly cũng chia sẻ thêm rằng hạt gạo Séng Cù có màu trắng trong, được nhiều khách hàng yêu thích vì đem lại cảm giác cơm dẻo và thơm hơn. Tuy nhiên, hạt gạo trắng trong này nên được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh để đảm bảo chất lượng. Còn với hạt gạo Séng Cù có màu đục lại có khả năng bảo quản lâu hơn ở nhiệt độ thường.

Hiểu hơn hành trình của hạt gạo Séng Cù

Từ những cánh đồng tại Mường Khương, Dền Sáng đến khu vực sấy thóc, xưởng chế biến, chuyến đi thực địa đã giúp đội ngũ Bác Tôm có cơ hội hiểu hơn về hành trình của hạt gạo Séng Cù.

Đó là hành trình bắt đầu từ những người nông dân cần mẫn chăm sóc đồng ruộng, tiếp nối bằng các công đoạn xử lý nghiêm ngặt về sấy, bảo quản và chế biến để cuối cùng đem đến những bao gạo Séng Cù chất lượng đến tay người tiêu dùng.

Sự đón nhận của người tiêu dùng với giống gạo Séng Cù đã tạo nên sự thay đổi tích cực cho đời sống của bà con vùng cao. Nhiều người dân địa phương đã quay trở về quê hương để canh tác lúa và phát triển kinh tế gia đình. Từ đó, góp phần giữ gìn và phát triển một giống gạo đặc sản của địa phương.

Với Bác Tôm, sự đồng hành của anh Biên, chị Ly cùng bà con tại các vùng nguyên liệu không chỉ giúp duy trì chất lượng của gạo Séng Cù mà còn góp phần kết nối những giá trị được tạo ra trên đồng ruộng vùng cao Lào Cai đến với bữa cơm của nhiều gia đình Việt.

Gạo Séng Cù đặc sản Lào Cai đang được phân phối tại các cửa hàng của Bác Tôm.

—————–

Hệ Thống Bác Tôm & Farms – Natural & Organic

Nhắn tin đặt hàng: Tại đây 

Hotline: 0911008006

Fanpage: Bác Tôm