Thăm vườn lê Tai Nung Phiêng Khoài: Hành trình canh tác theo hữu cơ, thuận tự nhiên

Đội ngũ Bác Tôm có dịp gặp chị Đinh Thị Nga, người đã dành nhiều năm gắn bó với giống lê Tai Nung. Từ chia sẻ của chị giúp đoàn hiểu hơn về hành trình chuyển đổi cây trồng và cách canh tác lê hữu cơ, thuận tự nhiên.

Bắt đầu thử nghiệm từ 10 cây lê Tai Nung

Giữa những triền đồi xanh ngắt của Phiêng Khoài, những trái lê Tai Nung đang dần bước vào độ chín đẹp nhất trong năm. 

Đứng giữa khu vườn rộng 6 hecta phủ kín những hàng lê xanh tốt, thật khó hình dung rằng nơi đây từng là những đồi chè và nương ngô quen thuộc.

Chị Nga kể rằng trước đây gia đình chị cũng như nhiều hộ trong vùng chủ yếu sống nhờ cây chè và cây ngô. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ các loại cây này ngày càng hạn chế. Đặc biệt với cây chè, chi phí thuê nhân công thu hái quanh năm khá lớn trong khi giá bán không ổn định, khiến người trồng luôn phải cân nhắc bài toán chi phí.

Vào thời điểm đó, chị Nga lại quyết định thử nghiệm một hướng đi khác. Chị trồng thử 10 cây lê Tai Nung và quan sát kỹ lưỡng sự thay đổi của cây trong ba năm đầu tiên. Cây giống được ghép từ cây rừng và giống cây Lê Tai Nung của Đài Loan.

Nhờ quá trình ghép giữa cây rừng địa phương vốn có hệ rễ khỏe, đề kháng tự nhiên cao, cây lê Tai Nung tại Phiêng Khoài bám chắc vào đất hơn, vững vàng trên địa hình đồi núi dốc, đồng thời cây có khả năng kháng bệnh tốt, ít sâu bệnh. 

Bên cạnh đó, giống cây bản địa, gốc rừng đã quen thuộc với thổ nhưỡng và thời tiết vùng núi cao Phiêng Khoài nên giúp giống lê ngoại nhập phát triển mạnh mẽ và thuận lợi như thể cây được sinh ra ở đây vậy.

Từ những bông hoa đầu tiên cho tới mùa quả chín đầu tiên, chị theo dõi khả năng sinh trưởng của cây, sức chống chịu sâu bệnh và chất lượng quả. Khi nhận thấy giống lê này phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương, ít sâu bệnh, cho năng suất ổn định và hương vị thơm ngon, chị quyết định mở rộng diện tích canh tác.

Thời điểm ấy, không ít người hoài nghi về lựa chọn của chị Nga “lê la chắc gì đã được”. Nhiều người cho rằng việc chuyển đổi toàn bộ diện tích chè và ngô sang trồng lê là quá mạo hiểm, cùng với nỗi sợ sản phẩm sẽ bị “lê Tàu đè bẹp”. 

Đã có thời điểm, khi con chị Nga đăng bài bán lê trên mạng còn bị người xem nghi ngờ là lừa đảo vì mặc định rằng vùng Phiêng Khoài chỉ có táo mèo chứ không trồng lê. 

Trước những khó khăn ấy, chị Nga vẫn kiên trì chăm sóc từng cây lê Tai Nung, mời từng khách hàng ăn thử và giới thiệu đây là sản phẩm đến từ vùng cao Phiêng Khoài. Chính khách hàng là người kiểm chứng chất lượng quả lê mềm, mọng nước, không khô cứng hay lạo xạo. Nhờ vậy, giống lê Tai Nung tại Phiêng Khoài được biết đến nhiều hơn. 

Từ hướng đi thử nghiệm đến sinh kế bền vững

Nhiều năm trôi qua, những cây lê ngày nào giờ đã phủ xanh cả sườn đồi. Hiện tại, gia đình chị Nga đang canh tác khoảng 6 ha dành cho lê Tai Nung với hơn 2.000 gốc lớn nhỏ, đạt tiêu chuẩn VietGAP. 

Từ mô hình ban đầu, cây lê cũng dần được nhân rộng trong Hợp tác xã Kiên Cường. Đến nay, toàn hợp tác xã đã có gần 40ha lê đang cho thu hoạch.

Cây lê Tai Nung không chỉ đem lại hiệu quả kinh tế tốt hơn mà còn là hướng phát triển sinh kế lâu dài đối với nhiều hộ gia đình tại Phiêng Khoài.

Khác với cây chè phải thu hái liên tục, cây lê giúp giảm đáng kể nhu cầu thuê nhân công trong năm. Người trồng chủ yếu tập trung chăm sóc theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây thay vì thu hoạch quanh năm. Thu nhập từ cây lê cũng cao hơn nhiều lần so với cây ngô trước đây. 

Tuy nhiên, điều khiến chị Nga gắn bó với cây lê Tai Nung là bởi cách canh tác hữu cơ đem lại mô hình sản xuất lâu dài. Một cây lê được chăm sóc đúng cách có thể sinh trưởng ổn định trong vài chục năm, trở thành nguồn sinh kế bền vững cho cả gia đình, địa phương.

Bên cạnh đó, ngày càng có nhiều người trẻ đại phương quan tâm đến cây lê Tai Nung. Các bạn sinh sau năm 2000 đã bắt đầu tham gia quảng bá sản phẩm của địa phương thông qua các nền tảng trực tuyến, giới thiệu hình ảnh vườn lê và câu chuyện phía sau mỗi mùa quả. Sự tiếp nối của thế hệ trẻ đang góp phần giúp lê Tai Nung được biết đến rộng rãi hơn, đồng thời mở ra thêm cơ hội phát triển cho vùng trồng trong tương lai. 

Canh tác theo hướng hữu cơ để nuôi cây khỏe lâu dài 

Đi dọc vườn lê Tai Nung cùng chị Nga, đoàn được nghe chia sẻ của chị về triết lý làm nông. Đó là làm thế nào để đất khỏe, cây khỏe và người tiêu dùng an tâm sử dụng sản phẩm. 

Chị Nga chia sẻ rằng một cây lê có thể gắn bó với người trồng hàng chục năm. Nếu chỉ nhìn vào năng suất trước mắt mà lạm dụng phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật, cây có thể phát triển nhanh nhưng sức sống về lâu dài sẽ suy giảm.

Cây lê Tai Nung có thể đạt tuổi thọ kéo dài từ 30 đến 40 năm trở lên. Nếu được chăm sóc theo hướng hữu cơ bền vững như dùng phân chuồng ngâm ủ hoai mục, không sử dụng phân bón hóa học làm suy kiệt cây, cây được duy trì trạng thái khỏe mạnh và không hề có “tuổi cỗi” trong suốt vòng đời của mình.

Vì vậy, thay vì lựa chọn những giải pháp cho hiệu quả tức thời, gia đình chị Nga đầu tư nhiều thời gian hơn cho các phương pháp canh tác theo hướng hữu cơ.

Nguồn dinh dưỡng chính cho vườn lê được tạo từ phân dê, phân gà hoai mục kết hợp với ngô và đậu tương nghiền nhỏ. Sau khi bổ sung chế phẩm sinh học, toàn bộ hỗn hợp được ủ kín trong bao nilon khoảng một năm để tiêu diệt hầu hết các mầm bệnh, vi khuẩn có hại, đảm bảo hoai mục hoàn toàn trước khi đưa ra bón cho từng gốc cây. 

Lê được trồng trên đồi cao nên quá trình vận chuyển phân bón đến từng gốc cây cũng rất vất vả, đòi hỏi nhiều công sức hơn. Tuy vậy, phân bón hữu cơ giúp cung cấp nguồn dinh dưỡng cho cây lê một cách từ từ, thuận tự nhiên, giúp cây hấp thụ ổn định trong suốt mùa vụ.

Một điều mà đội ngũ Bác Tôm rất ấn tượng khi đến với vườn lê Tai Nung của chị Nga, đó chính là lớp cỏ xanh mướt, cỏ cao đến ngang chân. Chị Nga chia sẻ rằng cỏ trong vườn lê được giữ lại để giúp dưỡng đất thêm tơi xốp. Khi cỏ mọc quá cao, chị sẽ phát cỏ và rải cỏ phủ quanh gốc cây để tạo lớp mùn hữu cơ, giúp đất thêm dinh dưỡng và tơi xốp. 

Đó chính là những gì được sinh ra từ đất lại tiếp tục quay về nuôi đất. Triết lý  canh tác của chị Nga đồng điệu với châm ngôn “dưỡng đất hơn dưỡng cây”, thuận tự nhiên của Bác Tôm.

Bên cạnh đó, trong giai đoạn mùa khô, khu vườn lê Tai Nung vẫn được duy trì độ ẩm nhờ hệ thống tưới tự động được đầu tư bài bản. Nước từ giếng khoan dưới thung lũng được dẫn qua hệ thống đường ống lên tận các đỉnh đồi, đảm bảo hơn 2.000 gốc lê luôn được cung cấp đủ nước trong những ngày nắng nóng đặc trưng của vùng biên Sơn La.

Tỉ mỉ từng công đoạn để có trái lê sạch

Điều khiến đội ngũ Bác Tôm ấn tượng trong suốt buổi trò chuyện với chị Nga không phải là quy mô của khu vườn hay sản lượng thu hoạch mỗi năm, mà là những công việc tỉ mỉ của người trồng lê để giữ được chất lượng quả.

Cây lê Tai Nung có xu hướng phát triển cành theo chiều thẳng đứng rất cao. Tới tháng 9 âm lịch (mùa rụng lá, cành dẻo), nhà vườn sẽ đóng cọc và dùng dây buộc kéo cành sà xuống thấp. Điều này giúp tán cây vừa tầm tay, vô cùng thuận lợi cho việc chăm sóc, bao trái và thu hoạch sau này.

Khi được hỏi về khó khăn khi chăm sóc lê Tai Nung, chị Nga chia sẻ rằng giai đoạn tỉa quả và bọc quả tốn rất nhiều công sức và yêu cầu sự tỉ mỉ cao. Lê là cây thuận hoa thuận trái, càng nhiều hoa càng nhiều quả. Nhưng để đảm bảo đủ chất dinh dưỡng cho mỗi quả lê, nhà vườn tiến hành tỉa quả trước khi bọc.

Khi còn xanh, quả lê gần như không thu hút côn trùng. Nhưng đến giai đoạn bắt đầu tích đường và hình thành hương thơm đặc trưng, quả lê trở thành mục tiêu của ruồi vàng và nhiều loại sâu hại khác. Nếu không được bảo vệ kịp thời, tỉ lệ thiệt hại có thể rất lớn, thậm chí mất mùa. 

Để bảo vệ quả, cả gia đình chị Nga tiến hành bọc thủ công từng trái từ khi còn nhỏ. Tại vườn lê Tai Nung của gia đình chị Nga, mỗi quả lê được bao bởi hai lớp: bọc xốp bọc và túi chuyên dụng. Quy trình tốn nhiều thời gian hơn nhưng giúp đảm bảo mỗi trái lê đều có chất lượng tốt nhất.

Lớp bao quả không chỉ giúp ngăn ruồi vàng hay côn trùng phá hoại mà còn bảo vệ quả trước những thay đổi thất thường của thời tiết vùng núi, hạn chế bụi bẩn và cách ly hoàn toàn với nguy cơ thuốc bảo vệ thực vật bay sang từ các vườn lân cận. Nhờ vậy, những trái lê Tai Nung khi thu hoạch vẫn giữ được lớp vỏ đẹp, sạch và đồng đều.

Trong quá trình quản lý sâu bệnh cho cây, chị Nga cũng xử lý rất thận trọng. Những trường hợp xuất hiện rệp hoặc sâu hại ở mức độ nhẹ được xử lý bằng các chế phẩm sinh học. Còn nếu gặp sâu ăn lá hoặc sâu đục quả, chị sẵn sàng chấp nhận loại bỏ những quả không đạt yêu cầu để đảm bảo chất lượng của cả vườn.

Bí quyết nhận biết trái lê Tai Nung ngon

Chị Nga chia sẻ với cả đoàn một kinh nghiệm khá thú vị giúp nhận biết quả lê đã đạt độ chín lý tưởng qua quan sát khoảng cách nốt chấm trên vỏ và cảm giác sờ bằng tay. 

Khi quả còn non, các chấm nhỏ trên vỏ nằm khá sát nhau do kích thước quả chưa phát triển hoàn toàn. Bề mặt vỏ thường hơi ráp, cảm giác cầm trên tay chưa thật sự mịn.

Ngược lại, khi quả đạt độ chín lý tưởng, phần thịt bên trong đã phát triển tối đa khiến lớp vỏ căng hơn. Lúc đó khoảng cách giữa các chấm trên vỏ trở nên thưa hơn, bề mặt nhẵn và bóng hơn rõ rệt.

Những trái lê đạt tuổi thu hoạch thường cho độ ngọt cao hơn, lượng nước dồi dào hơn và thể hiện rõ hương vị đặc trưng của giống lê Tai Nung. Khi cắn một miếng, phần thịt quả giòn, mọng và nước gần như lan đầy khoang miệng.

Sau thu hoạch, quả lê được phân loại theo 4 kích cỡ: size mini, size nhỏ, size to và size vip. Trong đó, sản phẩm được cung cấp cho hệ thống Bác Tôm là size vip, quả có nhiều nước, mát và ngọt hơn. Lê Tai Nung size vip rất hiếm và thường phải mót mới có.

Lê Tai Nung minh bạch về nguồn gốc

Lê Tai Nung tại vườn chị Nga đạt chuẩn VietGAP. Mỗi quả lê đều được gắn tem mã QR truy xuất nguồn gốc.

Chị Nga chia sẻ rằng: “Gắn tem không phải để đẹp, mà đó là chứng minh nguồn gốc sản phẩm, đồng thời gắn trách nhiệm của nhà vườn với từng quả lê: bao sạch, bao ngon”.

Tem QR lê Tai Nung chính hãng sẽ quét được chi tiết thông tin về quả lê được thu hoạch tại vườn nào vào thời điểm nào, giúp người tiêu dùng an tâm về nguồn gốc sản phẩm.

Lan tỏa giống lê ngon đến người tiêu dùng

Từ 10 cây lê thử nghiệm đầu tiên đến hơn 2.000 gốc lê trên những sườn đồi Phiêng Khoài là hành trình bền bỉ của rất nhiều mùa vụ, rất nhiều quyết định và không ít lần kiên trì trước những hoài nghi.

Đằng sau những trái lê căng mọng là hệ thống tưới được đầu tư bài bản, là những bao phân hữu cơ được chuẩn bị suốt nhiều tháng, là công việc kéo tán cành mỗi năm, là hàng nghìn chiếc túi bọc quả và cả sự chấp nhận bỏ đi những quả không đạt chất lượng để giữ gìn uy tín của người trồng.

Khi được hỏi nếu muốn thay đổi một điều nào đó để phát triển lê Tai Nung tốt hơn, chị Nga không nhắc đến phát triển kinh tế của riêng gia đình mình mà nhấn mạnh mong muốn lan tỏa đến cộng đồng địa phương. Đó là mong muốn chuẩn canh tác vùng trồng ở khu vực Phiêng Khoài, để các hộ dân cùng trồng lê hữu cơ để cây khoẻ, đem chất lượng quả đồng đều và khi ai đó nhắc tới khu vực Phiêng Khoài này là nhớ đến Lê Tai Nung ngon nhất.

Với Bác Tôm, sự đồng hành cùng chị Nga hay HTX Kiên Cường chính là cơ hội kết nối đầu ra cho nông sản địa phương và lan tỏa trái lê Tai Nung hữu cơ từ Phiêng Khoài đến với nhiều gia đình Việt hơn.

Những trái lê được lựa chọn tại hệ thống luôn ưu tiên các lứa quả đạt độ chín phù hợp, kích thước và chất lượng đồng đều. Để khi thưởng thức, khách hàng có thể cảm nhận được trọn vẹn vị ngọt đậm, độ giòn mọng và lượng nước dồi dào đặc trưng của lê Tai Nung ngay từ miếng cắn đầu tiên.

Hiện tại, lê Tai Nung đang được phân phối tại hệ thống cửa hàng của Bác Tôm.

—————–

Hệ Thống Bác Tôm & Farms – Natural & Organic

Nhắn tin đặt hàng: Tại đây

Hotline: 0911008006

Fanpage: Bác Tôm